BETHOVEN: LETRA E DASHURISË QË MBETI MISTER PËR MË SHUMË SE DY SHEKUJ
“Përjetësisht i yti, përjetësisht e imja, përjetësisht të njëri-tjetrit”
Një letër e shkruar në korrik të vitit 1812 nga kompozitori i madh Ludwig van Beethoven. Një rrëfim intim për dashurinë, mallin, largësinë dhe dhimbjen e një bashkimi që duket i pamundur. Gruaja së cilës i drejtohej nuk është identifikuar përfundimisht.
Më 6 dhe 7 korrik 1812, në qytetin Teplitz (sot Teplice, në Çeki), Ludwig van Beethoven shkroi një letër që do të bëhej një prej dokumenteve më të njohura dhe më enigmatike të jetës së tij.
E njohur si “Letra për të Dashurën e Pavdekshme” (Brief an die Unsterbliche Geliebte), ajo nuk përmban emrin e gruas së cilës i drejtohej. Në rreshtat e saj, Beethoven shfaqet larg figurës së kompozitorit të madh: një njeri i pushtuar nga dashuria, i përmalluar, i shqetësuar dhe i përballur me pamundësinë për të qenë pranë personit që donte.
Letra u gjet pas vdekjes së Beethovenit, më 1827, mes dokumenteve të tij personale. Nuk dihet me siguri nëse ai ia dërgoi ndonjëherë marrëses. Identiteti i saj ka nxitur diskutime dhe kërkime të shumta, por asnjë pretendim nuk është pranuar përfundimisht si zgjidhje e misterit.
Ajo që ka mbijetuar është një dëshmi e jashtëzakonshme njerëzore: fjalët e një njeriu që, përtej muzikës dhe madhështisë artistike, përjetonte të njëjtat dilema, mungesa dhe dhimbje që shoqërojnë dashurinë.
LETRA PËR TË DASHURËN E PAVDEKSHME
Ludwig van Beethoven
Teplitz, 6 dhe 7 korrik 1812
6 korrik, në mëngjes
Engjëlli im, gjithçka ime, vetja ime!
Vetëm disa fjalë sot, të shkruara me laps (me lapsin tënd). Vendbanimi im do të përcaktohet përfundimisht vetëm nesër. Çfarë humbjeje e kotë kohe për gjëra të tilla!
Përse ky pikëllim kaq i thellë, kur domosdoshmëria flet vetë? A mund të qëndrojë dashuria jonë ndryshe, veçse përmes sakrificave dhe duke mos kërkuar gjithçka? A mund ta ndryshosh faktin se ti nuk je krejtësisht e imja dhe unë nuk jam krejtësisht i yti?
Ah, Zot, shikoje natyrën e bukur dhe qetësoje shpirtin tënd përballë asaj që është e pashmangshme.
Dashuria kërkon gjithçka, dhe me plot të drejtë. Kështu është për mua ndaj teje dhe për ty ndaj meje. Por ti harron kaq lehtë se unë duhet të jetoj edhe për veten, edhe për ty. Po të ishim të bashkuar plotësisht, as ti dhe as unë nuk do ta ndienim këtë dhimbje.
Udhëtimi im ishte i tmerrshëm. Mbërrita këtu vetëm dje, në orën katër të mëngjesit, sepse mungonin kuajt. Posta zgjodhi një rrugë tjetër, por çfarë rruge e tmerrshme! Në stacionin e parafundit më paralajmëruan të mos udhëtoja natën dhe u përpoqën të më frikësonin duke më folur për një pyll. Por kjo vetëm sa më nxiti më shumë – dhe gabova. Karroca duhej të thyhej në atë rrugë të tmerrshme, pa fund, një udhë e zhveshur fushore. Pa dy karrocierët e zotë që kisha me vete, do të kisha mbetur rrugës.
Esterhazy pati të njëjtin fat në rrugën tjetër, atë të zakonshmen, ndonëse udhëtonte me tetë kuaj, ndërsa unë me katër.
Megjithatë, pata edhe pak kënaqësi, si gjithmonë kur arrij të kapërcej diçka me fat.
Por tani, shpejt, nga e jashtmja te ajo që është brenda nesh.
Ndoshta do të shihemi së shpejti. Edhe sot nuk mund të t’i tregoj mendimet që kam pasur këto ditë për jetën time. Po të ishin zemrat tona gjithmonë pranë njëra-tjetrës, ndoshta nuk do të më lindnin fare këto mendime.
Gjoksi më është mbushur plot me gjëra që dua të t’i them.
Ah! Ka çaste kur më duket se gjuha nuk është asgjë.
Gëzohu! Mbetu thesari im i vetëm, besnik, gjithçka që kam, ashtu siç jam edhe unë për ty.
Pjesën tjetër duhet ta vendosin perënditë: çfarë duhet të jetë për ne dhe çfarë do të jetë.
I yti besnik,
Ludwig.
6 korrik, e hënë, në mbrëmje
Ti po vuan, ti, qenia ime më e shtrenjtë!
Sapo mora vesh se letrat duhet të dorëzohen shumë herët. E hëna dhe e enjtja janë të vetmet ditë kur posta niset prej këtu për në K.
Ti po vuan!
Ah, kudo që jam unë, je edhe ti me mua. Me ty flas dhe, në këtë mënyrë, krijoj ndjesinë se mund të jetoj me ty.
Çfarë jete! Çfarë jete, pa ty!
I rrethuar nga mirësia e njerëzve këtu e atje, një mirësi që, sipas mendimit tim, as nuk dua ta meritoj dhe as nuk arrij ta meritoj.
Përulësia e njeriut ndaj njeriut më dhemb. Dhe kur e shoh veten si pjesë të universit, çfarë jam unë dhe çfarë është ai që quhet më i madhi? E megjithatë, edhe në këtë shfaqet diçka hyjnore te njeriu.
Qaj kur mendoj se ti, me gjasë, nuk do të marrësh asnjë lajm prej meje deri të shtunën.
Sado shumë të më duash ti, unë të dua edhe më fort.
Por kurrë mos u fshih prej meje.
Natën e mirë! Si njeri që po qëndron në banja termale, tani duhet të shkoj të fle.
Ah, Zot! Ka kaq afërsi dhe njëkohësisht kaq largësi!
A nuk është dashuria jonë një ndërtim i vërtetë qiellor, por po aq e qëndrueshme sa vetë fortesa e qiellit?
7 korrik, në mëngjes
Mirëmëngjes, më 7 korrik!
Ende pa u ngritur nga shtrati, mendimet e mia vërshojnë drejt teje, e Dashura ime e Pavdekshme! Herë të mbushura me gëzim, herë përsëri me trishtim, duke pritur të shohim nëse fati do të na e dëgjojë lutjen.
Unë mund të jetoj ose plotësisht me ty, ose aspak.
Po, kam vendosur të endem larg, nëpër vende të huaja, derisa të vijë çasti kur të mund të fluturoj në krahët e tu dhe të ndihem plotësisht në shtëpinë time pranë teje; derisa shpirti im, i rrethuar nga ti, të mund të niset drejt mbretërisë së shpirtrave.
Po, për fat të keq, kështu duhet të jetë.
Ti do të gjesh forcë dhe do të qetësohesh, aq më tepër që e njeh besnikërinë time ndaj teje. Asnjë grua tjetër nuk do të mund ta zotërojë kurrë zemrën time. Kurrë – kurrë!
O Zot, përse duhet të largohemi nga ajo që duam kaq shumë? E megjithatë, jeta ime në Vjenë është po aq e mjerueshme sa edhe këtu.
Dashuria jote më bën njëkohësisht njeriun më të lumtur dhe më të palumtur.
Në këtë moshë, unë do të kisha nevojë për njëfarë rregulli, për njëtrajtshmëri dhe qetësi në jetën time. A mund të ekzistojë kjo në marrëdhënien tonë?
Engjëlli im! Sapo mora vesh se posta niset çdo ditë, prandaj duhet ta përfundoj letrën, që ta marrësh menjëherë.
Qetësohu! Vetëm duke e parë me qetësi ekzistencën tonë mund ta arrijmë qëllimin tonë: të jetojmë së bashku.
Qetësohu – më duaj – sot – dje.
Çfarë malli kam për ty, sa shumë të dëshiroj, me lot në sy!
Për ty – për ty – jeta ime – gjithçka ime!
Lamtumirë! Ah, vazhdo të më duash dhe mos e vër kurrë në dyshim zemrën më besnike të të dashurit tënd.
Përjetësisht i yti,
përjetësisht i imi,
NJË DASHURI QË MBETI PA EMËR
Misteri i kësaj letre nuk qëndron vetëm te identiteti i gruas që e mori, apo që mund të mos e ketë marrë kurrë. Ai qëndron edhe te vetë kontradikta e ndjenjave të Beethovenit: dëshira për të qenë plotësisht me njeriun e dashur dhe vetëdija se rrethanat mund ta bënin këtë të pamundur.
Në këto rreshta, kompozitori nuk shkruan për famën, muzikën apo veprat që do ta bënin të pavdekshëm. Ai shkruan për mungesën, për pritjen, për frikën e largësisë dhe për një dashuri që kërkon gjithçka.
Ndoshta pikërisht për këtë arsye, më shumë se dy shekuj më vonë, këto fjalë vazhdojnë të prekin lexuesit.
Letra përfundon me tri vargje të shkurtra, por me një domethënie që duket se i tejkalon vetë rrethanat në të cilat u shkrua:
Përjetësisht i yti.
Përjetësisht i imi.
Përjetësisht të njëri-tjetrit.
Ludwig van Beethoven – Teplitz, korrik 1812.
Shënim për burimin dhe përkthimin: Përkthim letrar në shqip nga teksti gjerman i letrës origjinale, me konsultimin e transkriptimit të saj nga Beethoven Music Research Center. Dorëshkrimi ruhet në Bibliotekën Shtetërore të Berlinit. Identiteti i marrëses mbetet i panjohur dhe nuk ka dëshmi përfundimtare nëse letra iu dërgua asaj.
