Musa I. Ahmeti – HOGOSHTI – FSHAT I ANAMORAVËS, TOKË E HISTORISË, E TRADITËS DHE E PERSONALITETEVE TË MËDHA

Një vend ku historia, atdhedashuria, sakrifica, dituria dhe kultura kanë lënë gjurmë të pashlyeshme në kujtesën e brezave.

Hogoshti nuk është vetëm një fshat i Anamoravës, i vendosur në hapësirën e bukur të trevës së Dardanës. Ai është një vend me histori, me tradita të lashta, me njerëz punëtorë e bujarë, me burra e gra që, në periudha të ndryshme të historisë, i dolën zot vendit të tyre. Është një vend që ka ditur të ruajë identitetin, gjuhën, zakonet, krenarinë dhe dashurinë për atdheun, edhe në kohët më të vështira.

Kur flasim për Hogoshtin, nuk flasim vetëm për një hapësirë gjeografike, për shtëpitë, rrugët, arat dhe malet e tij. Flasim për një histori njerëzore, për shumë breza që jetuan, punuan, u arsimuan, vuajtën, sakrifikuan dhe ëndërruan për një të ardhme më të mirë. Flasim për njerëz që, me veprat e tyre, e ngritën emrin e fshatit dhe e bënë atë të njohur përtej kufijve të Anamoravës.

Hogoshti është një nga ato vendbanime që nuk mund të kuptohet vetëm përmes realitetit të sotëm. Për ta njohur atë, duhet të kthehemi në të kaluarën, të kujtojmë njerëzit e tij, të vlerësojmë sakrificat dhe të shohim se si është ndërtuar rruga e zhvillimit të tij deri në ditët tona.

Një histori e mbështetur në qëndresë dhe krenari

Historia e Hogoshtit është pjesë e historisë së Anamoravës dhe e popullit shqiptar. Nëpër periudha të ndryshme, banorët e tij u përballën me vështirësi të shumta, me padrejtësi, me varfëri dhe me rrethana të rënda politike e shoqërore. Megjithatë, ata nuk e humbën besimin te vetja dhe as lidhjen me vendin e tyre.

Në odat e dikurshme, në sofrat familjare dhe në bisedat e brezave përcilleshin histori për trimërinë, burrërinë, besën, mikpritjen dhe dashurinë për atdheun. Aty mësoheshin jo vetëm zakonet, por edhe vlerat që e mbajnë një shoqëri të bashkuar.

Hogoshtasit e kanë kuptuar se atdheu nuk mbrohet vetëm me fjalë. Ai mbrohet me qëndrim, me punë, me dije dhe, kur e kërkon koha, edhe me sakrificë.

Heronjtë, dëshmorët dhe atdhetarët – krenaria e Hogoshtit

Një kapitull i veçantë në historinë e këtij fshati u takon heronjve, dëshmorëve dhe atdhetarëve, njerëzve që jetën dhe veprimtarinë e tyre e lidhën me çështjen kombëtare.

Emra personalitetesh si Haki Efendi Sermaxhaj, Rexhep Mala, Isa Kastrati dhe Avdi Xhaqku përfaqësojnë pjesë të rëndësishme të kujtesës historike dhe atdhetare të kësaj treve. Ata dhe shumë veprimtarë të tjerë dëshmojnë se dashuria për vendin nuk ka qenë vetëm ndjenjë, por edhe përgjegjësi dhe angazhim.

Në periudha të ndryshme, atdhetarët e kësaj treve punuan për vetëdijesimin kombëtar, për arsimimin në gjuhën shqipe, për ruajtjen e identitetit dhe për të drejtat e popullit shqiptar.

Dëshmorët e lirisë zënë vend të veçantë në kujtesën e familjeve dhe të gjithë komunitetit. Sakrifica e tyre nuk duhet të mbetet vetëm pjesë e ceremonive përkujtimore. Ajo duhet të jetë mësim për brezat e rinj, që ta kuptojnë se liria ka një histori dhe se pas saj qëndrojnë jetë, mund, vuajtje dhe sakrifica të panumërta.

Hogoshti ka arsye të krenohet me njerëzit që i dolën zot atdheut. Por krenaria më e madhe është që emrat e tyre të ruhen me dinjitet, me dokumente, me libra, me fotografi dhe me rrëfime të sakta historike.

Intelektualët dhe njerëzit e dijes – themeli i zhvillimit shoqëror

Një fshat nuk matet vetëm me numrin e banorëve, me madhësinë e territorit apo me pasurinë materiale. Vlera e tij matet edhe me njerëzit që ka nxjerrë, me kontributin e tyre në arsim, kulturë, shkencë, jetën publike dhe zhvillimin e shoqërisë.

Hogoshti ka një traditë të rëndësishme arsimdashëse. Breza të tërë të këtij vendbanimi e kanë parë shkollimin si rrugën më të sigurt drejt përparimit. Në kushte jo gjithmonë të favorshme, prindërit kanë bërë përpjekje që fëmijët e tyre të mësonin, të arsimoheshin dhe të bëheshin njerëz të dobishëm për familjen, vendlindjen dhe shoqërinë.

Nga ky fshat dolën mësues, profesorë, pedagogë, juristë, intelektualë, punonjës të administratës, veprimtarë kulturorë dhe njerëz të profesioneve të ndryshme. Ata e bartën emrin e Hogoshtit në shumë qytete të Kosovës dhe jashtë saj.

Secili prej tyre, në mënyrën e vet, ka kontribuar në ndërtimin e imazhit të vendlindjes. Dikush përmes arsimit, dikush përmes profesionit, dikush përmes veprimtarisë atdhetare dhe dikush përmes krijimtarisë letrare.

Intelektuali i vërtetë nuk është vetëm ai që posedon diploma dhe tituj shkencorë. Është edhe ai që nuk e harron prejardhjen, që i shërben shoqërisë, që e mbron të vërtetën dhe që e ndien përgjegjësinë ndaj vendit ku është rritur.

Hogoshti i poetëve, shkrimtarëve dhe krijuesve

Një tjetër pasuri e çmuar e Hogoshtit është krijimtaria letrare. Fjala artistike, poezia, kënga dhe rrëfimi kanë qenë mënyra përmes të cilave janë ruajtur kujtimet, janë përjetësuar personalitetet dhe janë shprehur ndjenjat për vendlindjen.

Shkrimtarët dhe poetët e kësaj treve kanë një mision të veçantë: të mos lejojnë që historia të mbetet vetëm në kujtesën e njerëzve të moshuar, por ta bartin atë në faqet e librave, në vargje dhe në trashëgiminë kulturore.

Ndër emrat që meritojnë të përmenden në këtë kujtesë krijuese janë Ramadan S. Latifaj, i njohur edhe si Dan Hogoshti, si dhe Bislim Muja-Hogoshti, figura që lidhen me traditën kulturore dhe letrare të kësaj treve.

Dan Hogoshti, përmes krijimtarisë së tij, ka trajtuar personalitete dhe ngjarje me rëndësi për historinë kombëtare dhe lokale. Në vargjet e tij gjejmë kujtimin për Haki Efendi Sermaxhajn, Rexhep Malën, Isa Kastratin, Avdi Xhaqkun dhe figura të tjera që përfaqësojnë qëndresën dhe atdhedashurinë.

Këta krijues dhe të tjerë që kanë dalë nga kjo trevë dëshmojnë se Hogoshti nuk është vetëm vend i historisë dhe i qëndresës, por edhe vend i fjalës, mendimit dhe krijimtarisë.

Një fshat që ka poetë e shkrimtarë ka edhe një mënyrë tjetër për ta ruajtur kujtesën. Sepse ajo që nuk shkruhet rrezikon të harrohet, ndërsa ajo që dokumentohet dhe botohet u mbetet brezave.

Hogoshti në realitetin e kohës – mes së kaluarës dhe së ardhmes

Sot Hogoshti përballet me realitetin e ri shoqëror, ekonomik dhe demografik, ashtu si shumë vendbanime të tjera të Kosovës. Koha ka ndryshuar mënyrën e jetesës, marrëdhëniet familjare, punën, arsimin dhe komunikimin ndërmjet njerëzve.

Një pjesë e banorëve vazhdojnë jetën në vendlindje, ndërsa të tjerë janë shpërngulur në qytete të ndryshme të Kosovës dhe në diasporë. Mërgimi, për shumë familje, është bërë pjesë e historisë së tyre. Disa kanë shkuar për të siguruar një jetë më të mirë, për të gjetur punë dhe për t’u krijuar fëmijëve mundësi më të mëdha.

Megjithatë, largësia nuk e ka shuar lidhjen me vendlindjen. Hogoshti vazhdon të jetojë në kujtimet e mërgimtarëve, në vizitat e tyre, në familjet që i kanë lënë pas dhe në dëshirën për t’u kthyer qoftë edhe për disa ditë në vendin ku kanë kaluar fëmijërinë.

Por realiteti i kohës kërkon edhe më shumë përgjegjësi. Nuk mjafton të krenohemi me të kaluarën nëse nuk punojmë për të ardhmen.

Hogoshtit i nevojiten mundësi më të mira për punësim, kushte për zhvillimin e bujqësisë, mbështetje për të rinjtë, investime në infrastrukturë, hapësira sportive e kulturore dhe një angazhim më i madh për ruajtjen e trashëgimisë së tij.

Rinia duhet të ketë arsye për të qëndruar, për të investuar dhe për të ndërtuar jetën në vendlindje. Ajo nuk duhet ta shohë Hogoshtin vetëm si vendin ku kanë lindur prindërit dhe gjyshërit e saj, por si një vend ku mund të ndërtojë të ardhmen.

Njëkohësisht, diaspora duhet të shihet si një potencial i rëndësishëm zhvillimor. Përvoja, dija, kapitali dhe lidhjet që kanë krijuar bashkëvendësit tanë jashtë vendit mund të shndërrohen në mundësi konkrete për zhvillimin e fshatit.

Tradita, familja dhe mikpritja – vlerat që nuk duhet të humbin

Hogoshti ka edhe një trashëgimi të pasur të jetës tradicionale shqiptare. Oda, sofra, mikpritja, bujaria, respekti për më të moshuarit dhe lidhjet familjare kanë qenë pjesë e rëndësishme e identitetit të banorëve të tij.

Në odat e dikurshme janë zhvilluar biseda për historinë, politikën, atdheun, arsimin dhe jetën e përditshme. Aty janë përcjellë përvojat e të parëve, janë dhënë këshilla dhe janë formuar shumë prej vlerave që i kanë karakterizuar familjet hogoshtase.

Sot, kur mënyra e jetesës ka ndryshuar, këto tradita duhet të ruhen jo vetëm si kujtime nostalgjike, por si vlera që mund të përshtaten me kohën moderne.

Sepse përparimi nuk nënkupton braktisjen e rrënjëve. Përkundrazi, një shoqëri e zhvilluar është ajo që di t’i bashkojë traditën dhe modernitetin, përvojën e të moshuarve me energjinë e të rinjve dhe kujtesën historike me dijen bashkëkohore.

Shtëpia muze e Rexhep Malës – kujtesë për brezat

Një ndër simbolet e rëndësishme të kujtesës historike të Hogoshtit është edhe shtëpia muze e heroit Rexhep Mala.

Vendosja e gurthemelit të kësaj shtëpie muze, më 1 gusht 2019, ishte një hap me rëndësi për ruajtjen e historisë dhe dokumentimin e veprimtarisë së Rexhep Malës, Nuhi Berishës dhe bashkëveprimtarëve të tyre. Ky projekt është menduar si një dëshmi për brezat që vijnë.

Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit

Një shtëpi muze nuk është thjesht një objekt fizik. Ajo është një vend ku historia merr jetë, ku kujtesa bëhet e prekshme dhe ku të rinjtë mund të njihen me njerëzit që kanë kontribuar në rrugën e lirisë.

Hogoshti meriton që edhe figurat e tjera të rëndësishme të historisë së tij të dokumentohen në mënyrë të ngjashme. Arkivat, fotografitë, dorëshkrimet, librat dhe dëshmitë e bashkëkohësve duhet të mblidhen e të ruhen për të ardhmen.

Një detyrim ndaj brezave që vijnë

Sot, më shumë se kurrë, Hogoshtit i duhet një qasje e organizuar për ruajtjen e trashëgimisë së vet. Duhet të krijohet një pasqyrë sa më e plotë e njerëzve që kanë lënë gjurmë në histori, arsim, kulturë, letërsi, sport dhe jetën publike.

Do të ishte me vlerë të përgatitej një monografi e veçantë për Hogoshtin, ku të përfshiheshin:

• Historia e fshatit dhe zhvillimi i tij ndër shekuj.
• Heronjtë, dëshmorët dhe veprimtarët e çështjes kombëtare.