Centrali bërthamor:Sa i rrezikshëm ishte sulmi dhe cili është rreziku në Ukrainë?

Ndërtesat në termocentralin bërthamor të Zaporizhzhia në Ukrainë që  njëkohesisht është më i madhi në Evropë  janë dëmtuar pasi u godit nga bombardimet ruse.
Sulmi ka bërë që liderët botërorë të akuzojnë Rusinë për veprim të pamatur. Kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar Boris Johnson tha se kjo mund të "kërcënojë drejtpërdrejt sigurinë e të gjithë Evropës".


Çfarë ndodhi me termocentralin?

Rusia sulmoi Zaporizhzhia me granatime, dhe më vonë mori kontrollin e uzinës.

Ndërtesat rreth një prej gjashtë njësive të saj të energjisë janë dëmtuar, sipas inspektoratit bërthamor të Ukrainës.

Mbikëqyrësi bërthamor i OKB-së, Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë Atomike (IAEA), thotë se asnjë nga sistemet e sigurisë në termocentral nuk u prek dhe nuk pati lëshim të materialit radioaktiv.

Sa i rrezikshëm ishte sulmi?

Ekspertët bërthamorë thonë se sulmi krijoi një situatë shumë të rrezikshme.

Nëse një reaktor – pajisja që gjeneron energji në një termocentral bërthamor – dhe ndërtesa ku ndodhet ai dëmtohen, kjo mund të shkaktojë mbinxehje të reaktorit dhe shkrirje të bërthamës.

Rrezatimi më pas mund të rrjedhë në mjedisin përreth.

Nëse njerëzit do të ekspozoheshin ndaj këtij rrezatimi, ai mund të shkaktonte ndikime të rënda shëndetësore, të menjëhershme dhe afatgjata, duke përfshirë kancerin.

Kjo u pa në vitin 1986 në termocentralin e Çernobilit në Ukrainë - vendi i incidentit më të keq bërthamor në histori.

A mund të ketë qenë sulmi 'një tjetër Çernobil'?
Ekspertët thonë se edhe pse sulmi ishte i rrezikshëm, ka dallime të rëndësishme midis uzinave të Çernobilit dhe Zaporizhzhia.

Vendi i Zaporizhzhia është shumë më i sigurt, sipas Dr Mark Wenman nga Imperial College London.
Ai thotë se reaktori është në një ndërtesë betoni të përforcuar me çelik që mund të "përballojë ngjarjet ekstreme të jashtme, natyrore dhe të bëra nga njeriu, të tilla si një përplasje avioni ose shpërthime".

Impianti Zaporizhzhia gjithashtu nuk përmban asnjë grafit në reaktorin e tij.

Në Çernobil, grafiti shkaktoi një zjarr të madh dhe ishte burimi i shtëllungës së rrezatimit që udhëtoi nëpër Evropë.
"Nuk keni nevojë të goditni drejtpërdrejt një fabrikë për të pasur një problem," thotë Olexi Pasiuk, zëvendës drejtor i Ecoaction, një grup presioni energjetik në Ukrainë. Një ndërprerje në furnizimin me energji të centralit mund të shkaktojë gjithashtu probleme serioze.

Ukrainasit ishin në proces të heqjes së reaktorëve jashtë linje për t'i mbrojtur ata. Vetëm një nga gjashtë reaktorët që funksionojnë në termocentralin tani mendohet të jetë në punë.

Megjithatë, reaktorët nuk mund të fiken thjesht si furnizimet me energji konvencionale. Ato duhet të ftohen ngadalë për 30 orë, gjë që kërkon një furnizim të vazhdueshëm me energji elektrike të impiantit.

Një ndërprerje e këtij furnizimi me energji - dhe për rrjedhojë e procesit të ftohjes - mund të çojë gjithashtu në rrjedhje të rrezatimit.

Kjo mund të ndodhë nëse karburanti bërthamor tejkalon pikën e shkrirjes dhe materialet radioaktive shpërthejnë nëpër objektet e kontrollit.