15 TETOR 1986 – VJESHTA E ZYMTË KUR KOSOVA HUMBI METUSH KRASNIQIN, Jeta, vepra dhe qëndresa e një atdhetari të pathyeshëm
15 TETOR 1986 – VJESHTA E ZYMTË KUR KOSOVA HUMBI METUSH KRASNIQIN, Jeta, vepra dhe qëndresa e një atdhetari të pathyeshëm.
Ishte vjeshtë. Tetor i zymtë. Gjethet kishin rënë mbi trotuaret e Gjilanit, ndërsa një lajm i rëndë pritej me ankth në zemrat e atyre që e njihnin dhe e donin Metush Krasniqin.
E dinim se xha Metushi, i liruar pak kohë më parë nga burgu hetues, ishte i sëmurë. Gjendja e tij shëndetësore na shqetësonte, por shpresa ende nuk na ishte shuar. Shpresonim se edhe kësaj radhe do t’ia dilte, se do ta gjente forcën për t’u ngritur përsëri dhe për të vazhduar jetën, ashtu siç kishte bërë shumë herë gjatë viteve të gjata të vuajtjeve dhe përndjekjeve.
Mjekët kardiologë të asaj kohe, në Spitalin e Prishtinës, kishin propozuar që, nëse xha Metushi do të merrte pak veten, të dërgohej në Lubjanë për trajtim të mëtejshëm. Ky propozim, për familjen, shokët dhe miqtë, e mbante gjallë një fije shprese. Ende besonim se mjekësia do të mund ta ndihmonte, se zemra e tij e lodhur nga vitet e rënda do të vazhdonte të rrihte edhe për ca kohë.
Por shëndeti i tij ishte rënduar pas një jete të tërë të kaluar në përballje me pushtetin dhe organet e sigurimit të ish-Jugosllavisë. Gjatë hetimeve dhe burgosjeve të mëparshme në Prishtinë, Metush Krasniqi kishte përjetuar tortura të rënda, sipas dëshmive biografike dhe kujtimeve të bashkëveprimtarëve të tij.
Megjithatë, xha Metushi kishte qenë gjithmonë shkëmb më shkëmb. I fortë në bindje, i palëkundur në qëndrimet e tij dhe i vendosur për të mos e tradhtuar idealin për të cilin kishte sakrifikuar aq shumë.
Ai ishte nga ata njerëz që nuk e matnin jetën me qetësinë personale, por me përgjegjësinë ndaj popullit dhe atdheut.
Dhe pastaj erdhi 15 tetori i vitit 1986.
Lajmi u përhap në tërë Kosovën dhe viset shqiptare: Metush Krasniqi kishte ndërruar jetë.
Dhimbja u përhap si rrufe përcëlluese. Ishte një lajm që rëndoi mbi zemrat e familjarëve, miqve, bashkëveprimtarëve dhe të gjithë atyre që në figurën e tij shihnin një simbol të qëndresës kombëtare.
Fëmijëria dhe formimi i një atdhetari
Metush Krasniqi lindi në fshatin Dajkoc të Kamenicës, në një trevë të Anamoravës që do të mbetej përherë e lidhur me emrin dhe veprimtarinë e tij.
Ai u rrit në një periudhë të trazuar të historisë shqiptare, kur çështja kombëtare, rrethanat politike dhe përpjekjet për arsimim e ruajtje të identitetit shqiptar përbënin sfida të mëdha.
Mësimet e para i mori në Hodonoc, ndërsa shkollimin fillor e vazhdoi në Gjilan. Më pas ndoqi Shkollën Normale në Gjakovë, të cilën e përfundoi në vitin 1950. Shumë vite më vonë, duke vazhduar shkollimin krahas angazhimeve të tij, kreu edhe Fakultetin Juridik në Prishtinë, më 1976.
Profesioni i mësuesit zuri një vend të rëndësishëm në jetën e tij. Ai punoi në arsim dhe shërbeu edhe si drejtor shkolle në Rogaçicë të Kamenicës, ndërsa veprimtaria e tij profesionale e çoi edhe në vende të tjera të Kosovës dhe në hapësirat shqiptare të Maqedonisë së atëhershme.
Për Metush Krasniqin, arsimi nuk ishte vetëm profesion. Ai ishte një mënyrë për t’u shërbyer njerëzve, për të ndihmuar brezat e rinj dhe për të ruajtur vetëdijen kombëtare.
Megjithatë, jeta e tij nuk do të kufizohej vetëm në klasat e shkollës. Që në rini, ai u përfshi në lëvizjen atdhetare, duke e zgjedhur një rrugë që do t’i sillte përndjekje, burgime dhe vuajtje të gjata.
Hapat e parë në veprimtarinë kombëtare
Në vitin 1944, Metush Krasniqi u përfshi në radhët e Lëvizjes Nacional-Demokratike Shqiptare. Në këtë periudhë, ai u lidh me veprimtarë të njohur të lëvizjes kombëtare, ndër ta Halim Spahiu, Marije Shllaku dhe Gjon Serreqi.
Ishte një kohë kur veprimtaria politike shqiptare përballej me kufizime të ashpra dhe kur organizimi i pavarur kombëtar mund të sillte pasoja të rënda për ata që merrnin pjesë në të.
Rreth vitit 1950, Metush Krasniqi nisi organizimin e një strukture ilegale me synimin e bashkimit kombëtar. Organizimi që ai ndërtoi u zgjerua në Anamoravë dhe në zona të tjera me popullsi shqiptare, përfshirë Luginën e Preshevës, Kumanovën dhe Shkupin.
Ai besonte se çështja shqiptare kërkonte organizim, përkushtim dhe bashkëpunim ndërmjet njerëzve që ndanin të njëjtin ideal.
Ky angazhim do ta vinte vazhdimisht në shënjestër të organeve të sigurimit të pushtetit të atëhershëm.
Arrestimet dhe vitet e rënda të burgut
Në vitin 1956, Metush Krasniqi u arrestua për herë të parë, por u lirua në mungesë provash të mjaftueshme, sipas të dhënave biografike.
Dy vjet më vonë, më 1958, ai u arrestua sërish. Këtë herë u dënua me 18 vjet burg, nën akuzat që lidheshin me udhëheqjen e organizimit të tij ilegal.
Për një njeri të përkushtuar ndaj familjes, arsimit dhe çështjes kombëtare, burgu nënkuptonte ndarjen nga jeta e zakonshme dhe nga njerëzit e dashur. Për Metushin, ai u bë edhe një tjetër provë e vendosmërisë së tij.
Në burgjet e ish-Jugosllavisë kaloi vite të vështira. Por, pavarësisht dënimit të gjatë, ai nuk hoqi dorë nga bindjet e veta.
Pas Plenumit të Brioneve të vitit 1966 dhe ndryshimeve politike që pasuan, Metush Krasniqi u lirua nga burgu, pasi kishte vuajtur rreth tetë vjet të dënimit.
Lirimi nuk shënoi fundin e përndjekjeve dhe as të angazhimit të tij. Përkundrazi, ai u kthye në jetën shoqërore e politike dhe vazhdoi të punonte për organizimin e forcave atdhetare.
Për të, vitet e humbura në burg nuk e kishin shuar idealin. Ai vazhdonte të besonte se e ardhmja e Kosovës kërkonte guxim, përkushtim dhe bashkëpunim.
Viti 1968 – Zëri i kërkesave kombëtare
Fundi i viteve gjashtëdhjetë solli një periudhë të re të mobilizimit politik shqiptar në Kosovë.
Demonstratat e vitit 1968 shprehën kërkesa të rëndësishme për të drejtat kombëtare të shqiptarëve, për barazi dhe për statusin politik të Kosovës.
Metush Krasniqi përmendet në burimet biografike si një nga frymëzuesit dhe organizatorët e demonstratave të asaj kohe në Prishtinë dhe Gjilan.
Angazhimi i tij lidhej me bindjen se kërkesat e shqiptarëve duhej të shpreheshin përmes organizimit dhe veprimit të përbashkët.
Ai e kuptonte se ndryshimet politike nuk vinin vetvetiu dhe se çdo përparim kërkonte njerëz të gatshëm të merrnin përgjegjësi.
Për këtë arsye, edhe pas lirimit nga burgu, ai mbeti pjesë e veprimtarisë kombëtare, duke kërkuar bashkërendimin e grupeve dhe organizatave që synonin çlirimin dhe bashkimin kombëtar.
Organizimi i lëvizjes dhe përpjekjet për bashkim
Gjatë viteve shtatëdhjetë, Metush Krasniqi vazhdoi veprimtarinë e tij në rrethana të vështira politike.
Në vitin 1977, ai formoi organizatën e njohur si Lëvizja Nacionalçlirimtare e Kosovës dhe e Viseve Shqiptare të Jugosllavisë. Synimi i saj ishte çlirimi i trojeve shqiptare nën Jugosllavi dhe bashkimi kombëtar.
Organizata u shtri në hapësira të ndryshme shqiptare dhe synoi të krijonte lidhje ndërmjet veprimtarëve që vepronin në kushte ilegale.
Metush Krasniqi ishte i bindur se përpjekjet e izoluara nuk mjaftonin. Ai kërkonte që grupet dhe individët me qëllime të përbashkëta të gjenin mënyra bashkëpunimi, pavarësisht dallimeve politike e ideologjike.
Në këtë pikë qëndron një nga veçoritë e veprimtarisë së tij: përpjekja për bashkërendim dhe bashkim të forcave atdhetare.
Ai nuk e shihte çështjen kombëtare si pronë të një grupi të vetëm, por si një përgjegjësi të përbashkët të njerëzve që punonin për të ardhmen e shqiptarëve.
Demonstratat e vitit 1981 dhe qëndresa e mëtejshme
Demonstratat e vitit 1981 në Kosovë shënuan një kthesë të rëndësishme në historinë politike të vendit. Ato shprehën pakënaqësi të thella shoqërore dhe politike, ndërsa kërkesat për statusin e Kosovës dhe të drejtat e shqiptarëve u shndërruan në çështje të rëndësishme të jetës publike.
Metush Krasniqi përmendet si një nga ideatorët e organizimit të demonstratave të asaj periudhe.
Për shkak të veprimtarisë së tij, ai u arrestua dhe u mbajt për tetë muaj në izolim në burgun e Gjilanit.
Edhe një herë, jeta e tij u ndërthur me hetimet dhe burgun. Por, sipas të dhënave biografike, ai vazhdoi të angazhohej për bashkimin e organizatave ilegale.
Në vitin 1982, me insistimin e tij, grupet ilegale që vepronin në hapësirat shqiptare të Jugosllavisë u bashkuan në një lëvizje të vetme.
Kjo përpjekje për bashkim përbënte një nga momentet më domethënëse të veprimtarisë së tij. Ai besonte se organizimi i përbashkët mund t’u jepte përpjekjeve kombëtare më shumë koherencë dhe forcë.
Metush Krasniqi ishte kundërshtar i komunizmit, por në veprimtarinë e tij kërkonte bashkëpunim me rryma të ndryshme politike kur këtë e konsideronte të nevojshme për interesin kombëtar.
Ai ishte njeri i bindjeve të forta, por edhe i vetëdijshëm se bashkëpunimi ishte i domosdoshëm për të arritur qëllime të përbashkëta.
Arrestimi i fundit dhe ditët e fundit të jetës
Në nëntor të vitit 1985, Metush Krasniqi u arrestua për herë të fundit.
Sipas burimeve biografike, ai iu nënshtrua hetimeve të rënda dhe torturave gjatë muajve të qëndrimit në burg. Bashkëveprimtarët e tij e kujtuan për qëndrimin e palëkundur dhe për faktin se nuk pranoi të dorëzonte rrjetin e bashkëpunëtorëve.
Në dëshminë e nipit të tij, Kushtrim Krasniqi, përshkruhet edhe një episod domethënës nga marrja në pyetje e Metushit. Hetuesit i kishin treguar një listë me emra dhe i kishin kërkuar të identifikonte njerëzit që njihte. Përgjigjja e tij, sipas kujtimit familjar, ishte se nuk njihte asnjërin.
Ky episod e pasqyron mënyrën se si familja e tij e kujtonte: një njeri që, edhe përballë presionit, përpiqej të mos i ekspozonte bashkëpunëtorët.
Në qershor të vitit 1986, ai u lirua nga burgu. Por gjendja e tij shëndetësore ishte rënduar ndjeshëm.
Këtu nis edhe ajo pjesë e historisë që ju e sillni përmes kujtimit të asaj vjeshte të zymtë.
Xha Metushi ishte kthyer në liri, por liria erdhi në një kohë kur trupi i tij ishte dobësuar nga vuajtjet dhe sëmundja. Njerëzit që e rrethonin shpresonin se do të përmirësohej, se do të mund të merrte trajtim të mëtejshëm dhe se do të qëndronte edhe për shumë vite mes tyre.
Por më 15 tetor 1986, në moshën rreth gjashtëdhjetëvjeçare, Metush Krasniqi ndërroi jetë.
Vdekja e tij pak muaj pas lirimit nga burgu la dhimbje të madhe dhe ngriti pyetje të rënda për pasojat e viteve të burgimit e të keqtrajtimit. Megjithatë, çdo pretendim për shkakun e saktë mjekësor të vdekjes duhet të mbështetet në dokumentacionin përkatës.
Ajo që mbetet e padiskutueshme në kujtimin e familjes dhe të bashkëveprimtarëve është se vitet e fundit të jetës së tij u shënuan nga vuajtje të rënda dhe nga një qëndresë që ata e kujtuan si të jashtëzakonshme.
Pse u quajt “Legjenda e qëndresës shqiptare”?
Ky emër nuk lidhet vetëm me vitet që kaloi në burg. Ai lidhet me tërë rrugën e jetës së Metush Krasniqit.
Ai ishte mësues, veprimtar politik, organizator dhe një nga figurat që punuan për bashkimin e grupeve atdhetare shqiptare në kushte të vështira.
U burgos, u lirua dhe vazhdoi veprimtarinë. U përball me përndjekje, por nuk hoqi dorë nga bindjet e tij.
Në një periudhë kur veprimtaria ilegale mund të sillte pasoja të rënda për individin dhe familjen, ai vazhdoi të punonte për synimet që i konsideronte të rëndësishme për të ardhmen e Kosovës.
Për këtë qëndrim, bashkëveprimtarët e quajtën “Legjenda e qëndresës shqiptare”.
Ky emërtim shpreh mënyrën se si u kujtua nga njerëzit që e njohën dhe që e panë jetën e tij si një dëshmi të përkushtimit ndaj idealit kombëtar.
Trashëgimia e tij dhe kujtesa e brezave
Metush Krasniqi ndërroi jetë në vitin 1986, por emri i tij vazhdoi të zinte vend në kujtesën historike të Kosovës.
Veprimtaria e tij i përket një periudhe të gjatë të rezistencës politike shqiptare, e cila përfshiu organizime ilegale, burgosje politike, demonstrata dhe përpjekje për bashkërendimin e forcave kombëtare.
Historia e tij duhet kujtuar në gjithë kompleksitetin e saj: përmes dokumenteve, dëshmive familjare, kujtimeve të bashkëveprimtarëve dhe studimeve historike.
Për brezat e rinj, jeta e tij përfaqëson një mundësi për të kuptuar çmimin që shumë njerëz paguan për bindjet e tyre dhe për të njohur rrugën e gjatë të përpjekjeve politike të shqiptarëve të Kosovës.
Kujtimi për Metush Krasniqin nuk duhet të mbetet vetëm një datë në kalendar. Ai duhet të jetojë në librat e historisë, në dokumentimin e dëshmive dhe në njohjen e jetës së njerëzve që vepruan në periudha të vështira.
Sepse një popull e ruan kujtesën e vet jo vetëm duke nderuar figurat e së kaluarës, por edhe duke studiuar me përgjegjësi jetën dhe veprën e tyre.
15 tetori – një kujtim që nuk shuhet
Sot, kur kthehemi te ajo vjeshtë e vitit 1986, na rikthehen para syve trotuaret e Gjilanit, gjethet e rëna dhe pritja e ankthshme për lajmin që shpresonim të mos vinte kurrë.
Por lajmi erdhi dhe dhimbja u përhap si rrufe përcëlluese.
Vjeshtat kalojnë. Gjethet bien dhe pranverat kthehen. Brezat ndërrohen, por kujtimi për njerëzit që lanë gjurmë në historinë e vendit vazhdon të jetojë.
Në këtë 15 tetor, përulemi me respekt para kujtimit të Metush Krasniqit dhe para gjithë atyre që vuajtën për bindjet e tyre e për të ardhmen që dëshironin për Kosovën.
Lavdi jetës dhe veprës së Metush Krasniqit!
I përjetshëm qoftë kujtimi për të!
Përgatiti: Bashkimi i Hashanisë
